ŞAHİN ÇİÇEK
Ap Seysılemanê Seydiz jê her waxti, oncia verê qewa Paxi de tek teyna kırşi serê ronişte vi. U şiyo heq dina mawo neq dinade. Verason vi. Vorê eşt vi gılê kowu. Tija zumuşti melule viye, tani nêdenê. Ap Sılemani phoşta xo sanay vi dês, xo dest de “şark şurk” tezvê xo ontenê. Sıro ke çımê mı gına ra cı, mı desinde raa xo vurnê şinê lewe. Şinê sılam da cı, bêpers lewe de niştinê ru. Se ke ez dine, phoşta xo dês ra ontê, xo guret ra,
-Bê ronisê, vake, tı xêr ama.
-Xêr miyande be apo.
Ap Sıleman je na dina vi. Tenena bi vi cênc saake. Nurê xo hurendi de vi. Çond serriyo şi vi haqiya xo. Gêganê mı hewnê xo de diyenê.
Sıftê perş merş kerdi. Dıma xo dest de veng da garsoni, garson amê, xo çarna mı,
-Çı sımena? vake.
-Tı ke sımena piya çaê bısımime apo, mı va.
Mın u xo re di çay vati. Oncia phoşta xo sane ve dês. Deqeyena garson eve di çawu ame. Ma ver de xonça serê nay ru. Ap Sılemani bardağê xo guret, sera tenê verda de, hire çor sekeri est ci, derga derg çayê xo fişt hure. Aé de olağunê Mamekiye ra qelfê Gağani feteliyenê. Vengê dawul u zurna, haylemê reqs u kaykerdis amenê. Gurefenda khalkêki olağê ve olağê feteliyenê. Gağan ra teyna kaê khalkêki mend vi peydê. Zerrê bi vi thol şi vi. Ne rozê mend vi, ne diyarê zeyiyu şiyaenê, ne her heti ra tever u zerrê xo pak kerdenê, ne ki zovi çiyo bin. Na waxt endi hên waxt vi. Vengê dawulu ke amê ma, mı va ala tenê era Ap Sılemani kuné, belkia marê tenê yaraniye keno, mı cıra pers kerd.
-Ap Sılema, na Gağan marê kami ra mendo. Taê vanê Gağan ye Hermeniyu no. Tu sa vana?
Bınê zımelu ra huya mıdê niya da. Hêrdısa sıpiye sera dev u rıyê xo vêsenê. Çımunê zengu ra saake çhikê adıri perrenê. Şi vi ser ke ez qesunê vırenu dımerane. Nerma ra reyê di reyê kıxa, gula xo kerdê pakê. Destê xo kerd ra derg, çayê xo ra “fırrrtt” vakê qılmê guretê, bardağ peyser xonça serê na ru. Céra ra mı, vakê,
-Ciğerem, kamira ke mendo mendo. Ma xo zono nêzono, edel u bedel ra Gağan ye mawo. Sıma tenêna wendo, sıma mara rınd zonenê. Hermeni ki qulê na hardu vi. Ma piya vi me. Kewray vi me. Ma ra avê na welat de mıleto khan biyo. Bıvo ke ine ra mendo. Nüzoneme. Tu sa vana, kıtavê ke sıma wanenê i sa vanê na qesê de.
Zonen ke verê fekê mı keno saê. Ravêr wazeno ke ez vatena xo vajine, u dıma qesey bıkero. Ez ki xora wazen ke cıra qesu tever kerine. Dest ken cı, zonê kıtavu ra, tarıx ra qesey ken. Bêveng, dest keno hêrdısa xo ra mı gos dano. Werte de reyê çayê xo ra qılmê fırr keno, gê gê destê xo gıra fino hawe, nano şênê xo ser, naskerdoğê ke verê qewa ra vêrenê ra sılamê ine cêno. Gosê xo mı serê wo.
-Ap Sılema, kıtavi vanê dewro xeylê khan ra nat, qomê Anadoliye u mezopotamya yi, hasavé newe ra 21 ê zumusta vırene ra tepiya serra newiye bımbarek kerda. Çıke u tarıx ra dıme endi en sewa derge peyde manena. Dest kenê cı pede sewi benê kılmi, roji benê dergi. Teşirê tari şikino. Roşti u tij bena berzê. Têkotena tari u roşti de roşti kuna ser. Ver tepiya ra çerxê asm u roji, hewzani, weşiya isoni de cawo de muhim gureto. Weşiya qulê vıreni de na tenena muhima. Çıke qulo vıren têde dewız u cıtkariye. Zumust ine re hete ra serd, hetera çetiniya de gırana. Çor çımi wusar pinê, şiyaiye u jiyaiye, alef u velg pinê. Roji ke newde bi ra dergi, diyağ yeno cı. Tenganiye peydê manena. Çerx newde nijino. Dina reyna kuna dewro newe, bena cênce. Çımê qulê vıreni de newe padisa niseno ro. Coka ro isoné ma mıneta Gağani de vano “ya sultan padisawo newe”. U riy ra taê qomu de ni roji, roza biyaena wayirê tiji saé benê. Tayinê de roza biyaéna wayir Mithra qewul benê. Mısır de hurendia mithra wayir Ra cêno. Her qomi de eve nameyê ra na rozu rozşené tij saé kenê. Kenê bımbarek. Tarıx u ilim na itiqatê u waxti re “itiqatê paganu” vanê. Ta waxtê Sümer u Babil ra nat, çond hazar serriyo ke na roji bımbarekiye, eve çef u rozşen yené viyarnaéne. Kultırê na hardude bıngê xo çıqa vazé honde khano. Do dıma dewr ke kuno Xristiyaneni, nafaye ki beno roza biyaêna İsa Pêxamberi. Yi ki na rozu namê noeli ra şên kenê. Yane ilime tarıxi vano kokê têdine ju yo. Têde amê nisté têser. Qomê ke ciraniye, têlewe de rê, teşirê kultırê juvin de mendê. Juvin ra gureto do juvin. Hama bıngé de kokê xo ju yo, na hardu ra pêda biye.
Ezo ke hona derg kerine, niyadan ke ap nat u dotê xo de niyadano. Gosê xo mı serê wo, hama heto ju ra ki pêt pêt tezvunê xo onceno. Kam çı zoneno çı vêreno viri ra. Zonê kıtavu cırê xam u serdın yeno saake. Endi derg nêken, qesê xo cêbırnen. Vatena dey serê vınden. Bardağê destê xo ra qılma peyenê ceno, hurendi de nano ru. Destê xo nano rê qorê mı ser, keno çip,
-Ala vındê ke to ra savaji.
Hah! Nu çekuyê Ap Sılemani yo. Zonen ke muhaqaq eve meseleyê qesê keno ra. Teğvinê mı ğelet nêvejino. Gula xo keno pak, vengo nerm ra, refê kamıleni ra, gıra gıra kuno qesêy.
-Sıma wendo ciğerem. Zonaağiye. Zonaêne, wendis zof rındo. İlimi re hurmetê ma esto. Oncia ki wertê de reyê gos re ma sernê ki. Çı ke her çi kıtavu nêkuto. Raa ma, bera ma hata na rozê eve qesu ama. Vatena kıtavu’n vatena ma têver sanê. Hên vo ke hêkata piy u khalikunê ma ki vind me vo.
To re zovina ju meseleyê qesey ken. Tu ki olvozunê xo re qesey bıke. Eke besekenê reyê bıngê na mesela saê kerê. Ala çı vênenê. Esl u neslê na vateyi çıgo, çı niyo, sanıka ya raştiya arezê kerê.
-Hay hay Apo, sarê mı serê. Ezo merax ra tu gos dan, qesey ke.
-Pilunê ma qesey kerdenê. Vatenê dewro khan de, waxtê qulê vıreni de, na hetê suka Çemişgezeg, hetê Teğeri de mordemê vejino. Mordemek zof baqıl u sefkan beno. Hona dewrê tirê u şimşêruno. Na mordemek hona ke cênc beno, hona ke iştiri rıyê xo nêsano, kunora ver, cêncu xortu dormê xo de dano arê, qol fetelneno, erzeno Xarpét u Kamaxi ser, na hardu de beno wayirê hukımi. Waxtê na dımê herke şi namê u sanê xo vejino, qeweta xo bena jêdiye. Peyê coy ordi ano pêser, teşirê xo roz ve roz keno hira. Rozê yena ke, dugêlu de sarê onceno, tey kuno herv. Her ca ra eskeri dano arê, xo re ordi saneno pê, beno qumedanê seri. Peniye de pilenia na hardu, kilitê Anadoliye cêno xo dest. U ra dıme herke şi hukmê xo hetê ğervi ser keno hira, beno qumedanê serê ordiyê dewleta u waxti. U waxt hona tırk u tat Anadoliye nêamo. Dewrê Rumi yo. Rozê na pasa, endi ke se beno çutir beno, padisayê rumi de kuno rıqê, tey sarê onceno. Peniye de ano hasav padisay kıseno, eve xo beno padisaê dewleta rumi.
-Namê na mordemi çıgo apo, belkia tarıx de vêreno.
-Namê nêzonen, belkia ki vato mı viri de nêmendo. Teğeriz vajime, ya ki Derezaé ma vajime. Na Teğeriz peniye de beno padisaê rumi. Endi hukmê xo bêşindoro. Horesan ra, hardê aravi ra bije hata hardê yunani cêno bınê bandıra xo. Bê bivine ke heté Alaman u Awrupa de ki u waxt zovina ju dewletê esta. Padisaê a dewletê ki xeylê qewetıno. A dinawa ke menda a ki bınê hukme dey de ra. Nat u dot, cêr cor awrupa ki dey ra pers bena. Na hurdi padisawu saake dina wertê xo de barê kerda. Hurdi het ki tédust ra ye. Çımê kêşi herv nêbırneno. Yenê pêser mısewrê kenê, juvin de yenê hurê. Vanê bêrê ma pêskarê juvin nêvime. Dina je soê werte de keme letey, lete ye tu lete ye mı. Kês şindoru mevurno. Doştiye wertê xo kerime, haştiye bêro, endi herv mavên ra wedariyo. Tu welatê xo de ez welatê xo de, eve rındiye dewranê xo bıramime. Heya vanê, juvin ra benê raji. Vanê çiye nisanê na qesunê xo, hurê amaêna xo kerime. Se bıkérime se mekérime. Vanê xınami vime. Goniya xo, azé xo ju kérime. Peniye de hurdi padisay juvin de benê xınami. Hên yeno ra dust, Teğerizê ma çena xo dano lazê padisaê a dina dotene. Hurd padisay veyve wo de henen kenê ke, dinade hata u waxt hona kêşi cito henen nêdiyo. Çewres rozê u çewres sewe şenlığiye kenê. Eve barê qatıru ra zern u şêm, haleti sonê yenê. Peniye de çêna Teğerij, zeyiya ma kené veyvıke nisnenê re paytonê, eve ordiyê şiwaru ra finê ra raa ğervi. Zama ve veyvıke ra sonê resenê murodê xo.
Tavi waxt vêreno, asmi serri vêrenê, hetê çê piy ra kês nêno nêsono. Guçê dina wo. Je nıkay makiney çinê. Her çi eve ostoru, qatıruno. Na çeneka Teğerizê çê piye xo ra, welatê xo ra, qomê xo ra düri, pê hot welatu de, zof ğeriveni kena. Peroz pesewe çımê xo kowu ra, rawu ra perrenê. Kês nêno nêsono. Merax kena. Xo xode vana çond gağani amey vêrdi, kês diyarê mı nêame. Kês zeyiya xo serê çêver ranêkerd. Tas u meraxu ra bena nêwesê, gınena cılé re. Padisayê ucay çê piye veyvıke re xeverê rusneno. Vano hal mezal nia. Moa veyvıke çutir ke xeverê cêna ke, çêna xo zof ğeriveni kena, nêwes kuta, desinde olvozunê çena xo ra ki qelfeyê finara xo, kunara rayê. Vana çıqaş düri beno bıvo, ez sonu diyarê çena xo. Eve asmu ra raê soné, pê hot welatu de, pê des u dı kowu de, soné soné resené çê padisay. Moé sona ke çı şêro, eke çêna xo sarayiyê de ra, dormê pırê cariy u xızmetkaruno, hama derdê ğeriviye ra çeneke pêra çina. Endi moê ve olvozunê çêneke ra uca manenê. Çeney ki uca mêrde kenê, benê wayirê domanu.
Teğerize hona ke xo dana ra uca wu, bena xanıma sarayiya xo. A ve olvozunê xo ra endi u ca de oncia je vıreni torê u zagonê xo dewam kenê. Waxte na dıma padisayê ucay mıreno, laz kuno hurendi. Zeyiya ma bena cina padisay. Axıri peniye de pê manena, kuna ra lazek beno. Lazek ke kuno hirê serri, na rayê ki piyê xo gıneno puro mıreno. Pi ke mıreno nafaê ki lazeki kenê padisa. Hama lazek hona domon beno. Lazek padisawo hama hetê peydê her kar moê dest de ro. Na zeyiya ma xeyle baqıl u zonaağ bena, her çi je vatena xo ana hasav hén idare kena. Leley dorme de rê. Hata ke lazek reseno ra beno xort, dewleta ucay serê hukmê na Teğeriza ma vêreno. Tavi u mavên de ki, hemuyê gorê xo sanena pê. A ve olvozunê xo ra adet u torê qomê xo u domanenia xo ra nêvışinê. Bera u zagonê welatê xo sarayiya xo de, çe xo de dewam kenê. İlam ke vanê Gağan ke amê haletia xo bijerê şêrê diarê zeyiyu. Halê ğeriveni je ma kês nêzoneno. Xatırê zeyiyu bızonê. Gağan ke amê khalkêko hêrdıse sıpe çewu ra bıfeteliyo domanu re haleti arê do, a rozê domanu sa kerê. Çê xo de bêrê pêser piya şir pozê borê. Gağan ke amê sersal u padisawo newe niseno ru. Aé gore çê xo, zerrê xo, dormê xo pak kerê. Na qesa mıletê ucay re wes yena. Endi adetê çê padisay u şenatiya teğerize pede pede i hardu de ki bın cêna bena qeyde sona, hata roza ewroyenê yena.
Na mesela honde ra. Ma re niya qesey kerdenê. Nıka bêrime persê tu. Tu vake na Gağan marê kami ra mendo? Bıngê pers kena, Gağan ye na harduno. Khano, qulê vıreni ra mendo. Yê kêşi ki niyo. Kam ke cırê wayir vejino ye deyi yo. Noelo ke vanê, kokê xo oncia na Gağanê mawo, Anadoliya, Dêsimo. Tha ra ağmê dina biyo. Peyê coy sarê ucay namê vurno kerdo Noel, kerdo roza biyaena İsa Pêxamberi. Va vo. Haqe de bêrê, zerrê thol mekerê, namê çı nanê pa va panê. A ki raa Haqi ya. Heq qelvu de ro.
Ap Sıleman qesê xo nia qedeneno. Ez manê na hêkatê ser xeyalu ra sonu. U oncia gıra gıra “şark şurk” tezvunê xo onceno. Mesela Ap Sılemani aye de mırê je sanıke yena.
Sondê ke yenu çê, vatena Ap Sılemani yena mı viri. Merax ken, çı ke u thol qesey nêkeno. İnternet de ken saê. Kokê Noeli çıgo çı vao, kotira vejiyo, ye kamci welatiyo, bıngê xo çıgo pers ken. Xeylê çi vejino. Eve hazaru ra. Werte ra çinen we tayine dan wendenê, pelge ve pelge ra fetelin, cayê de perê vejina mı ver, sıro ke wanen, azebe kun cı. Na mesela Ap Sılemani ve xuya. Sas ben manen. Uzağ bo korbo ha…
“İoannes Çimiskes serrunê 969-976 de imparatorê Roma wo. U dewr de Çemişgezek cawo de dewlemendo, cıra Hierapolis (Suka Bımbareke) vanê. İoannes Çimiskes na suke ra, gavanê Teğeri ra vejino. Peynamê xo ita ra yeno. Çher u salasur beno. Beno esker, eskeriye de rew beno berz, jede némaneno beno qumedanê seri. Dıma imparatorê roma kıseno, eve xo kuno hurendi. Dewrê dey de hukmê dewleta rumi her ke şi bena jede u bena hira. Dıma bıraçena xo dano imparatorê Roma Cermeni II. Otto yi. Namê cinike Theofanu bena. Lazê xo ke hona hirê serreno mêrde xo mıreno. Bena naibê lazê xo dewletê eve serru a idare kena. Hata lazê xo III. Otto beno pil, mavêne 983-991 ine de hukım ayê dest de beno. İlimdarê tarıxi vanê “ne aye ra avê ne ki aye ra dıme qeytan ju cinike awrupa de hondê ayê wayirê hukım u bandıra nêbiya. Heto bin ra ki, dewrê ayê de xeylê adet u bera newiye kuta Awrupa, Noel ki dewré aye de biyo rozşeno muhim, alığ u muhteva xo vuriya, teşirê hetê şerq u Anadoliye kuto ra ser…”
Eke niya wanen, oncia vatena Ap Sılemani yena ra mı viri. “İlimi re hurmetê ma esto. Oncia ki wertê de reyê gos re ma sernê ki. Çı ke her çi kıtavu nêkuto. Raa ma, bera ma hata na rozê eve qesu ama. Vatena kıtavu’n vatena ma têver sanê. Hên vo ke hêkata piy u khalikunê ma ki vind me vo.”
Çı hêf ke qesey benê vind, duste nuste u kıtavu de endi jede hukme xo nêmaneno. Çı hêf…